Πέντε χώρες της ΕΕ ζητούν να επιβληθεί φόρος στα υπερκέρδη εταιρειών ενέργειας και διυλιστηρίων

Πέντε κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης επαναφέρουν στο τραπέζι ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα αλλά και πολιτικά ελκυστικά μέτρα της ενεργειακής κρίσης. Τη φορολόγηση των απροσδόκητων κερδών των ενεργειακών εταιρειών.

Σύμφωνα με το Reuters, οι υπουργοί Οικονομικών της Γερμανίας, της Ιταλίας, της Ισπανίας, της Πορτογαλίας και της Αυστρίας απέστειλαν κοινή επιστολή προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ζητώντας την επιβολή φόρου στα υπερκέρδη του κλάδου ως απάντηση στη νέα άνοδο των τιμών καυσίμων.

Η παρέμβαση αυτή δεν είναι μόνο δημοσιονομική, αλλά και βαθιά πολιτική. Οι πέντε κυβερνήσεις επιδιώκουν να δείξουν ότι η ΕΕ μπορεί να αντιδρά συλλογικά όταν ένα γεωπολιτικό σοκ μετατρέπεται σε κοινωνική και οικονομική πίεση στο εσωτερικό της. Στο σκεπτικό τους, οι εταιρείες που ωφελούνται από έκτακτες διεθνείς συνθήκες δεν μπορεί να μένουν εκτός του κόστους προσαρμογής, την ώρα που οι πολίτες και οι επιχειρήσεις επιβαρύνονται από ακριβότερη ενέργεια. Το Reuters αναφέρει ότι στην επιστολή τους οι υπουργοί παρουσιάζουν τη φορολόγηση αυτή ως σήμα ευρωπαϊκής ενότητας και ικανότητας δράσης σε περίοδο κρίσης.

Η πρόταση πατά πάνω σε προηγούμενο που ήδη υπάρχει. Το 2022, εν μέσω της ενεργειακής κρίσης που ακολούθησε τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, η ΕΕ θέσπισε υποχρεωτική, προσωρινή «εισφορά αλληλεγγύης» για τις επιχειρήσεις πετρελαίου, φυσικού αερίου, άνθρακα και διύλισης. Η ρύθμιση προέβλεπε κατ’ ελάχιστον συντελεστή 33% στα φορολογητέα κέρδη που υπερέβαιναν κατά περισσότερο από 20% τον μέσο όρο των προηγούμενων ετών αναφοράς.

Αυτό έχει σημασία, επειδή η νέα πρόταση δεν ξεκινά από το μηδέν. Η Κομισιόν έχει ήδη αξιολογήσει το προηγούμενο εργαλείο, ενώ το Reuters σημειώνει ότι τα κράτη-μέλη συγκέντρωσαν περίπου 29 δισ. ευρώ από τις λεγόμενες «εισφορές αλληλεγγύης» στις εταιρείες πετρελαίου και αερίου, υπερβαίνοντας τον αρχικό στόχο των 25 δισ. ευρώ. Με άλλα λόγια, για τις χώρες που ζητούν τώρα επανάληψη του μέτρου, υπάρχει το επιχείρημα ότι η λύση δεν είναι απλώς πολιτικά δημοφιλής, αλλά και δημοσιονομικά αποδοτική.

Ωστόσο, η εμπειρία δείχνει ότι οι φόροι στα υπερκέρδη δεν είναι πανάκεια. Αν και η ευρωπαϊκή εισφορά απέδωσε καλύτερα από άλλες παρεμβάσεις, η αποτελεσματικότητά της εξαρτάται από τον σχεδιασμό, τη διάρκεια και κυρίως από το πού θα κατευθυνθούν τα έσοδα. Αν χρησιμοποιηθούν μόνο για βραχυπρόθεσμες επιδοτήσεις, το μέτρο προσφέρει πολιτική ανάσα αλλά όχι στρατηγική απάντηση. Αντίθετα, αν συνδεθεί με στοχευμένη στήριξη ευάλωτων καταναλωτών, ενίσχυση ενεργοβόρων βιομηχανιών και επενδύσεις σε αποθήκευση, δίκτυα και καθαρή ενέργεια, τότε μπορεί να λειτουργήσει και ως γέφυρα προς μεγαλύτερη ενεργειακή ανθεκτικότητα.

Εδώ βρίσκεται και το πραγματικό διακύβευμα για τις Βρυξέλλες. Η Κομισιόν έχει ήδη αναγνωρίσει ότι, αν η αναταραχή στις αγορές ενέργειας αποδειχθεί παρατεταμένη, η ΕΕ ίσως χρειαστεί να επαναφέρει εργαλεία που χρησιμοποίησε το 2022, όπως το πλαφόν στο φυσικό αέριο, μέτρα περιορισμού της ζήτησης και φόρους στα απροσδόκητα κέρδη. Το αίτημα των πέντε χωρών έρχεται, λοιπόν, να επιταχύνει μια συζήτηση που ήδη κυοφορείται στο ευρωπαϊκό επίπεδο: ποιος πληρώνει το κόστος της επόμενης ενεργειακής κρίσης και με ποιον τρόπο κατανέμεται το βάρος.

Σε πολιτικό επίπεδο, η πρωτοβουλία ασκεί πίεση στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να επιλέξει ανάμεσα σε δύο λογικές. Η πρώτη είναι η συγκράτηση, με το επιχείρημα ότι οι έκτακτοι φόροι μπορεί να αποθαρρύνουν επενδύσεις και να αυξήσουν τη θεσμική αβεβαιότητα για τον κλάδο. Η δεύτερη είναι η ενεργή αναδιανομή μέρους των έκτακτων κερδών σε περιόδους κρίσης, ώστε να προστατεύεται η κοινωνική συνοχή και να αποτρέπεται μια νέα έκρηξη του κόστους ζωής. Το γεγονός ότι το αίτημα προέρχεται από πέντε χώρες με διαφορετικό ενεργειακό μίγμα και διαφορετικές δημοσιονομικές αφετηρίες ενισχύει το ειδικό βάρος της παρέμβασης.

Το επόμενο βήμα θα κριθεί από το κατά πόσο η Κομισιόν θα θελήσει να μετατρέψει αυτή την πολιτική πίεση σε συγκεκριμένη νομοθετική ή έκτακτη πρόταση. Για την ώρα, το μήνυμα των πέντε πρωτευουσών είναι σαφές: σε μια συγκυρία όπου οι αγορές ενέργειας τροφοδοτούν νέα κέρδη για λίγους και νέο βάρος για τους πολλούς, η φορολόγηση των υπερκερδών επιστρέφει ως ευρωπαϊκό εργαλείο κρίσης.

Σχετικά άρθρα:

Οικονομική έκθεση FOURLIS Α.Ε ΣΥΜΜΕΤΟΧΩΝ (2025,Ετήσιος ισολογισμός,Ενοποιημένη)-iXBRL – Financial Report Καρυστιανού: “Για όνομα του Θεού, δεν μπορεί να γίνει η δίκη χωρίς όλους τους συγγενείς στην αίθουσα” (Βίντεο) – Financial Report ΥΠΕΝ: Σε διαβούλευση το σ/ν για χρήση και παραγωγή ενέργειας από ΑΠΕ Ανάπλαση ΔΕΘ: «Όχι» από Νομικό Συμβούλιο του Κράτους στη διενέργεια δημοψηφίσματος