Κρίσιμα ορυκτά: ΗΠΑ, ΕΕ και Ιαπωνία στήνουν στρατηγικό άξονα για να μειώσουν την εξάρτηση από Κίνα

ΕΕ-ΗΠΑ-Ιαπωνία «κλειδώνουν» κρίσιμα ορυκτά: Στόχος η διαφοροποίηση προσφοράς και η μείωση εξάρτησης από Κίνα σε λίθιο, κοβάλτιο και σπάνιες γαίες

Μια νέα στρατηγική συνεργασία με ξεκάθαρο γεωοικονομικό αποτύπωμα ανακοίνωσαν την Τετάρτη οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Ευρωπαϊκή Ένωση και η Ιαπωνία, με στόχο την ενίσχυση της ανθεκτικότητας των αλυσίδων εφοδιασμού στα κρίσιμα ορυκτά – έναν τομέα όπου η Κίνα διατηρεί σήμερα κυρίαρχη θέση, επηρεάζοντας τιμές, ροές εμπορίου και ρυθμούς παραγωγής.

Η ανακοίνωση έγινε στο περιθώριο της Υπουργικής Συνόδου για τα Κρίσιμα Ορυκτά στην Ουάσινγκτον, στην οποία συμμετείχαν επίσης πολλά κράτη μέλη της ΕΕ, με τις τρεις πλευρές να καταγράφουν ρητά πως τα κρίσιμα ορυκτά μετατρέπονται πλέον σε βασικό παράγοντα οικονομικής και εθνικής ασφάλειας.

Μνημόνιο ΗΠΑ-ΕΕ σε 30 ημέρες

Κεντρικό στοιχείο της κοινής δήλωσης αποτελεί η δέσμευση ότι εντός 30 ημερών θα συναφθεί Μνημόνιο Συνεργασίας μεταξύ Ευρωπαϊκής Ένωσης και Ηνωμένων Πολιτειών. Πρόκειται για χρονοδιάγραμμα που παραπέμπει σε αίσθηση επείγοντος και αποτυπώνει ότι οι δύο πλευρές αντιμετωπίζουν την αλυσίδα εφοδιασμού ως ζήτημα στρατηγικής προτεραιότητας και όχι ως απλή εμπορική διαπραγμάτευση.

Σύμφωνα με τα όσα έχουν γίνει γνωστά, το επικείμενο μνημόνιο θα προσδιορίζει συγκεκριμένους τομείς συνεργασίας με στόχο την τόνωση της ζήτησης και τη διαφοροποίηση της προσφοράς και για τους δύο συμμετέχοντες. Η έμφαση δεν περιορίζεται στην εξόρυξη, αλλά απλώνεται σε ολόκληρη την αλυσίδα αξίας: διύλιση, επεξεργασία, ανακύκλωση, καθώς και υποστήριξη έργων που θα μπορούν να ενισχύσουν την αυτάρκεια ή –έστω– να περιορίσουν τη στρατηγική ευαλωτότητα.

Από την εξόρυξη έως την ανακύκλωση: Το σχέδιο «κλειδώνει» όλη την αλυσίδα

Η συνεργασία έρχεται να καλύψει ένα από τα μεγαλύτερα αδύνατα σημεία της Δύσης. Ακόμη και όταν υπάρχουν αποθέματα σε τρίτες χώρες, η Κίνα έχει αποκτήσει κρίσιμη υπεροχή όχι μόνο στην εξόρυξη αλλά κυρίως στη διύλιση και στην επεξεργασία, δηλαδή στο σημείο όπου τα ορυκτά μετατρέπονται σε βιομηχανικά αξιοποιήσιμη ύλη.

Σε αυτό το πλαίσιο, η συμφωνία προβλέπει ότι ΕΕ και ΗΠΑ θα εντοπίζουν και θα υποστηρίζουν έργα σε εξόρυξη, επεξεργασία, διύλιση και ανακύκλωση, επιδιώκοντας να δημιουργήσουν ανταγωνιστικές ικανότητες σε κρίσιμους κόμβους παραγωγής. Η ανακύκλωση αποκτά ιδιαίτερο βάρος, καθώς θεωρείται ο ταχύτερος δρόμος για ενίσχυση της διαθεσιμότητας σε μέταλλα που χρησιμοποιούνται μαζικά σε μπαταρίες, ηλεκτρικά δίκτυα και τεχνολογικές εφαρμογές.

Πρόληψη διαταραχών, αποθήκευση και ανταλλαγή πληροφοριών

Σημαντικό μέρος της συμφωνίας αφορά την προετοιμασία απέναντι σε πιθανές διαταραχές, είτε λόγω γεωπολιτικών εξελίξεων είτε λόγω χειραγώγησης αγοράς. Η κοινή δήλωση αναφέρεται σε συζήτηση μέτρων για την πρόληψη των διακοπών της αλυσίδας εφοδιασμού, στην προώθηση έρευνας και καινοτομίας, αλλά και στη διευκόλυνση ανταλλαγής πληροφοριών σε θέματα αποθήκευσης.

Η αναφορά στην αποθήκευση δεν είναι τεχνική λεπτομέρεια. Στην πράξη, θυμίζει τα «στρατηγικά αποθέματα» ενέργειας: η ικανότητα αποθήκευσης κρίσιμων ορυκτών μπορεί να λειτουργήσει ως δίχτυ ασφαλείας σε περίπτωση αιφνίδιας διακοπής ροών ή απότομης ανόδου τιμών.

Η Ιαπωνία στο ίδιο τραπέζι: Πλαίσιο ασφάλειας εφοδιασμού για σπάνιες γαίες

Η ανακοίνωση εντάσσει ενεργά και την Ιαπωνία στον σχεδιασμό, υπενθυμίζοντας ότι οι ανεπτυγμένες οικονομίες της Ασίας αντιμετωπίζουν παρόμοια εξάρτηση από κινεζικές πρώτες ύλες.

Σύμφωνα με τη δήλωση, στις 27 Οκτωβρίου 2025 οι ηγέτες ΗΠΑ και Ιαπωνίας υπέγραψαν Πλαίσιο για την Ασφάλεια του Εφοδιασμού Κρίσιμων Ορυκτών και Σπάνιων Γαιών μέσω της Εξόρυξης και της Επεξεργασίας, καλύπτοντας τους ίδιους κρίσιμους τομείς δράσης. Η κίνηση αυτή περιγράφεται ως «θεμέλιο» πάνω στο οποίο χτίζεται τώρα μια ευρύτερη τριμερής συνεργασία.

Ίσως το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της ανακοίνωσης είναι η πρόθεση των ΗΠΑ, της ΕΕ και της Ιαπωνίας να αναπτύξουν Σχέδια Δράσης και να διερευνήσουν μια πολυμερή εμπορική πρωτοβουλία με ομοϊδεάτες εταίρους για το εμπόριο κρίσιμων ορυκτών.

Η πρωτοβουλία αυτή, σύμφωνα με όσα αναφέρονται, θα μπορούσε να περιλαμβάνει συντονισμένες εμπορικές πολιτικές και μηχανισμούς που θα αλλάζουν τους κανόνες της αγοράς, όπως κατώτατες τιμές προσαρμοσμένες στα σύνορα, αγορές βασισμένες σε πρότυπα, επιδοτήσεις τιμών ή μακροχρόνιες συμβάσεις προμήθειας (offtake agreements).

Στην πραγματικότητα, πρόκειται για ένα εργαλείο “εξασφάλισης επενδύσεων”: οι μακροχρόνιες συμβάσεις και οι μηχανισμοί τιμολόγησης μπορούν να διασφαλίσουν ότι μεγάλα έργα εξόρυξης και επεξεργασίας θα έχουν προβλέψιμη απόδοση, κάτι απολύτως κρίσιμο για να χρηματοδοτηθούν σε μεγάλη κλίμακα εκτός Κίνας.

Η Κίνα ως μοχλός πίεσης στην παγκόσμια αγορά

Η χρονική συγκυρία μόνο τυχαία δεν είναι. Η στρατηγική συνεργασία έρχεται τη στιγμή που τόσο οι ΗΠΑ όσο και η Ευρωπαϊκή Ένωση παραμένουν σε μεγάλο βαθμό εξαρτημένες από φθηνά και άφθονα ορυκτά κινεζικής προέλευσης, γεγονός που επιτρέπει στο Πεκίνο να διαθέτει σημαντικό βαθμό επιρροής στις εφοδιαστικές αλυσίδες.

Τα κρίσιμα ορυκτά – όπως το λίθιο, το κοβάλτιο και οι σπάνιες γαίες – είναι πλέον το «καύσιμο» της σύγχρονης οικονομίας. Χωρίς αυτά, δεν υπάρχουν μπαταρίες ηλεκτρικών αυτοκινήτων, δεν υπάρχει γρήγορη ανάπτυξη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, δεν υπάρχουν επαρκείς τεχνολογικές υποδομές για κινητές συσκευές, τηλεπικοινωνίες και προηγμένα αμυντικά συστήματα.

Μετάβαση από την εξάρτηση στη στρατηγική αυτάρκεια

Η ανακοίνωση από την Ουάσινγκτον επιβεβαιώνει ότι η παγκόσμια μάχη για την ενεργειακή μετάβαση και την τεχνολογική πρωτοκαθεδρία δεν θα κριθεί μόνο σε εργοστάσια και εργαστήρια, αλλά και σε μεταλλεία, διυλιστήρια και δίκτυα logistics.

Με το Μνημόνιο ΗΠΑ–ΕΕ σε ασφυκτική προθεσμία, με κοινή στόχευση στην επεξεργασία και την ανακύκλωση, αλλά και με τη συζήτηση εμπορικών μηχανισμών που θυμίζουν «βιομηχανική πολιτική νέας γενιάς», η Δύση δείχνει ότι επιχειρεί να περάσει από την παθητική εξάρτηση στην ενεργητική στρατηγική αυτάρκεια.

Το κρίσιμο ερώτημα πλέον δεν είναι αν θα υπάρξει ανταγωνισμός με την Κίνα, αλλά πόσο γρήγορα μπορούν ΗΠΑ, Ευρώπη και Ιαπωνία να δημιουργήσουν βιώσιμη εναλλακτική αλυσίδα εφοδιασμού, πριν η εξάρτηση μετατραπεί οριστικά σε διαρθρωτικό μειονέκτημα ισχύος.

Διαβάστε επίσης; Οι ΗΠΑ πιέζουν για μείωση της εξάρτησης από κρίσιμα ορυκτά της Κίνας σε σύνοδο G7

Σχετικά άρθρα:

Πού επενδύουν οι δισεκατομμυριούχοι – FinanceNews.gr Μητσοτάκης: Το Final 4 επιστρέφει στην Ελλάδα (vid) – FinanceNews.gr Χωρίς μετακίνηση λόγω κακοκαιρίας: Πότε ο μισθός καταβάλλεται κανονικά – FinanceNews.gr Χρηματιστήριο: «Ακούραστοι» οι αγοραστές – Άλμα σε Viohalco και Cenergy, νέα ρεκόρ σε Titan και Κύπρου