Στον «αέρα» το ραντεβού ΗΠΑ-Ιράν στην Κωνσταντινούπολη: Η Τεχεράνη ζητά διμερές φορμάτ και άλλη έδρα
Η Κωνσταντινούπολη δεν θεωρείται «κλειδωμένη» ως έδρα, ενώ οι ΗΠΑ πιέζουν για ευρύτερο περιφερειακό σχήμα με στόχο την αποκλιμάκωση
Η διπλωματία ανάμεσα σε Ουάσιγκτον και Τεχεράνη επιστρέφει σε ένα γνώριμο αλλά ιδιαίτερα επικίνδυνο σκηνικό: υψηλή στρατιωτική ένταση, ελάχιστα περιθώρια λάθους και συνομιλίες που «κρέμονται» από τη λεπτομέρεια του τόπου, του φορμάτ και της σύνθεσης των συμμετεχόντων.
Το προγραμματισμένο ραντεβού στην Κωνσταντινούπολη, με την παρουσία του Αμερικανού ειδικού απεσταλμένου Στιβ Γουίτκοφ και του Ιρανού υπουργού Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί, εμφανίζεται ως κομβικό βήμα για να αποφευχθεί περαιτέρω κλιμάκωση στην περιοχή. Ωστόσο, οι τελευταίες πληροφορίες δείχνουν ότι δεν πρόκειται για μια απλή επιστροφή στον διάλογο, αλλά για ένα παρασκηνιακό «παζάρι» που αφορά το ίδιο το πλαίσιο των συνομιλιών.
Το βασικό διακύβευμα: Διάλογος ή νέα κρίση
Σύμφωνα με εκτιμήσεις περιφερειακών αξιωματούχων, η προτεραιότητα των συνομιλιών στην Τουρκία είναι να αποφευχθεί μια νέα σύγκρουση και να μειωθούν οι εντάσεις που έχουν συσσωρευτεί το τελευταίο διάστημα. Αυτό δεν είναι διπλωματική υπερβολή. Είναι το πραγματικό πολιτικό ζητούμενο, ειδικά μετά την αυξημένη στρατιωτική κινητικότητα στην περιοχή και τις εκατέρωθεν απειλές που έφεραν ξανά τον κίνδυνο στρατιωτικού επεισοδίου στο προσκήνιο.
Το timing είναι κρίσιμο και για τις δύο πλευρές. Οι ΗΠΑ επιδιώκουν να επαναφέρουν ένα πλαίσιο διαπραγμάτευσης που θα περιορίσει τον κίνδυνο ανεξέλεγκτης κρίσης. Το Ιράν, από την πλευρά του, αναζητά τρόπο να βγει από τη μέγγενη των κυρώσεων και της γεωπολιτικής πίεσης, χωρίς να εμφανιστεί ότι υποχωρεί υπό απειλή.
Η «σφήνα» των αραβικών χωρών και το regional format
Το στοιχείο που αλλάζει την εξίσωση είναι η προσπάθεια να αποκτήσουν οι συνομιλίες «περιφερειακό χαρακτήρα», με εμπλοκή αραβικών και άλλων κρατών της περιοχής. Πληροφορίες αναφέρουν ότι στη διαδικασία έχουν προσκληθεί χώρες όπως η Σαουδική Αραβία, το Κατάρ, η Αίγυπτος, το Ομάν, τα ΗΑΕ και το Πακιστάν, σε επίπεδο υπουργών Εξωτερικών.
Η λογική πίσω από αυτό το regional format είναι ξεκάθαρη: οι περιφερειακές δυνάμεις φοβούνται τις επιπτώσεις μιας νέας αμερικανοϊρανικής σύγκρουσης στις οικονομίες τους, στις ενεργειακές ροές, στη ναυσιπλοΐα και στην ασφάλεια κρίσιμων υποδομών. Η προοπτική ενός «διευρυμένου τραπεζιού» θεωρείται από αρκετούς στην περιοχή ως μηχανισμός πίεσης για αποκλιμάκωση, αλλά και ως δίαυλος εγγυήσεων.
Ωστόσο, ακριβώς αυτή η διεύρυνση φαίνεται να προκαλεί αντιδράσεις στην Τεχεράνη.
Οι επιφυλάξεις της Τεχεράνης: «Διμερείς» επαφές ζητά το Ιράν
Στο παρασκήνιο, οι πληροφορίες δείχνουν ότι η ιρανική πλευρά δεν επιθυμεί να βρεθεί σε ένα τραπέζι όπου η διαπραγμάτευση θα αποκτήσει χαρακτήρα πολυμερούς «περιφερειακής πίεσης». Σύμφωνα με ρεπορτάζ, το Ιράν φέρεται να ζήτησε αλλαγή όχι μόνο της έδρας αλλά και της δομής των συνομιλιών, προτείνοντας διμερές φορμάτ αντί για πολυμερή διαδικασία.
Η ιρανική ανάγνωση είναι πολιτικά κατανοητή: όσο περισσότερες χώρες κάθονται στο τραπέζι, τόσο μεγαλύτερη η πίεση για δεσμεύσεις, τόσο μειώνεται η δυνατότητα ελιγμών και τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος η διαδικασία να μετατραπεί από «διαπραγμάτευση με τις ΗΠΑ» σε «περιφερειακή ανάκριση» για το συνολικό ρόλο του Ιράν στην περιοχή.
Η Κωνσταντινούπολη ως πεδίο συμβολισμού
Η επιλογή της Κωνσταντινούπολης δεν είναι τυχαία. Η Τουρκία επιχειρεί να εμφανιστεί ως «ουδέτερο» σημείο συνάντησης, αλλά και ως περιφερειακή δύναμη που μπορεί να φιλοξενήσει και να διαχειριστεί κρίσιμες συνομιλίες. Παράλληλα, η γεωγραφία λειτουργεί συμβολικά: Τουρκία σημαίνει περιοχή, όχι Ευρώπη, και επιτρέπει στις εμπλεκόμενες πλευρές να κρατήσουν αποστάσεις από «δυτικά» διπλωματικά κέντρα.
Ωστόσο, ακριβώς επειδή η Τουρκία είναι παίκτης με δική της ατζέντα, η Τεχεράνη φαίνεται να εξετάζει εναλλακτική. Σύμφωνα με δημοσιεύματα, συζητείται ακόμη και η μεταφορά της διαδικασίας στο Ομάν, χώρα με πιο κλασικό ρόλο διαμεσολαβητή σε τέτοιου τύπου επαφές.
Πολιτικό-οικονομικό πλαίσιο: Το Ιράν σε «ασφυξία» και η αγορά σε εγρήγορση
Πίσω από την πολιτική αντιπαράθεση υπάρχει και μία ψυχρή οικονομική πραγματικότητα: το Ιράν πιέζεται ασφυκτικά από το καθεστώς κυρώσεων και η οικονομία του παραμένει εγκλωβισμένη, με υψηλή αβεβαιότητα, περιορισμένη πρόσβαση σε διεθνείς ροές κεφαλαίων και διάχυτη κοινωνική ένταση.
Ακριβώς γι’ αυτό, στο περιφερειακό επίπεδο –και ειδικά στις χώρες του Κόλπου– υπάρχει ισχυρό κίνητρο να αποφευχθεί μια νέα πολεμική περιπέτεια. Αξιωματούχοι των ΗΑΕ έχουν ήδη τοποθετηθεί δημόσια υπέρ άμεσων, «αποτελεσματικών και προσανατολισμένων στο αποτέλεσμα» συνομιλιών, προκειμένου να αποφευχθεί ο κίνδυνος νέου πολέμου.
Σε όρους αγοράς, κάθε αύξηση έντασης μεταφράζεται σε ασφάλιστρα κινδύνου (risk premium) στην ενέργεια, σε νευρικότητα στη ναυσιπλοΐα και σε αυξημένο κόστος ασφάλισης φορτίων. Αυτό εξηγεί γιατί το regional format βρίσκει υποστηρικτές: δεν είναι μόνο διπλωματία, είναι διαχείριση συστημικού κινδύνου.
Γουίτκοφ και το αμερικανικό στοίχημα: Συνομιλία «χωρίς να νομιμοποιείται το Ιράν»
Για την Ουάσιγκτον, ο Γουίτκοφ καλείται να ισορροπήσει σε μια λεπτή γραμμή: να ανοίξει διαύλους, χωρίς να εμφανιστεί ότι προσφέρει πολιτική «νομιμοποίηση» στην Τεχεράνη χωρίς ανταλλάγματα. Το ιρανικό πρόγραμμα πυρηνικής τεχνολογίας παραμένει το επίκεντρο, ενώ το Ιράν επιμένει ότι είναι ειρηνικό, με το ζήτημα των βαλλιστικών δυνατοτήτων να χαρακτηρίζεται μη διαπραγματεύσιμο.
Σύμφωνα με πηγές που επικαλούνται διεθνή μέσα, η Τεχεράνη μπορεί να δείξει κάποια ευελιξία στο θέμα του εμπλουτισμού ουρανίου υπό την προϋπόθεση ότι δεν θα υπάρξουν «προαπαιτούμενα» που θα τη φέρουν σε θέση πολιτικής ήττας.
Τι μπορεί να βγει από την Κωνσταντινούπολη
Το κεντρικό συμπέρασμα, με βάση τα έως τώρα δεδομένα, είναι ότι οι συνομιλίες δεν κρίνονται μόνο στο περιεχόμενο αλλά και στη μορφή. Η Κωνσταντινούπολη είναι ταυτόχρονα ευκαιρία και πρόβλημα: ευκαιρία για αποκλιμάκωση, αλλά και σημείο τριβής λόγω του regional format.
Αν τελικά επικρατήσει διμερές σχήμα, θα πρόκειται για νίκη της Τεχεράνης σε επίπεδο διαδικασίας. Αν, αντίθετα, επιβεβαιωθεί πολυμερής παρουσία, οι ΗΠΑ και οι περιφερειακές δυνάμεις θα έχουν πετύχει να «περικυκλώσουν» διπλωματικά το Ιράν, μετατρέποντας τη διαπραγμάτευση σε ευρύτερη συζήτηση ασφαλείας.
Σε κάθε περίπτωση, η κρισιμότητα είναι δεδομένη. Διότι όσο συζητείται το τραπέζι, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος ένα επεισόδιο στο πεδίο –στη θάλασσα ή στον αέρα– να τερματίσει τη διπλωματία πριν καν ξεκινήσει.
Διαβάστε επίσης: Νέα συνομιλία ΗΠΑ-Ιράν για το πυρηνικό πρόγραμμα: Παρασκευή στην Τουρκία με πιθανή πολυμερή συμμετοχή
Οι απόψεις που εκφράζονται στα σχόλια των άρθρων δεν απηχούν κατ’ ανάγκη τις απόψεις της ιστοσελίδας μας, το οποίο ως εκ τούτου δεν φέρει καμία ευθύνη. Για τα άρθρα που αναδημοσιεύονται εδώ με πηγή, ουδεμία ευθύνη εκ του νόμου φέρουμε καθώς απηχούν αποκλειστικά τις απόψεις των συντακτών τους και δεν δεσμεύουν καθ’ οιονδήποτε τρόπο την ιστοσελίδα.
