CNN: Ο πόλεμος φέρνει κρίση νερού στη Μέση Ανατολή

Το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο αποτελούν βασικούς πυλώνες των οικονομιών της Μέσης Ανατολής, ωστόσο ένα ακόμη πιο θεμελιώδες αγαθό για την καθημερινή ζωή των κατοίκων της περιοχής είναι το νερό. Όπως συμβαίνει σε κάθε κοινωνία στον πλανήτη, η πρόσβαση σε πόσιμο νερό αποτελεί προϋπόθεση για την επιβίωση. Στις άνυδρες χώρες του Περσικός Κόλπος, όπου τα φυσικά αποθέματα γλυκού νερού είναι περιορισμένα, η εξασφάλιση αυτού του πόρου βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στην τεχνολογία της αφαλάτωσης.

Οι περισσότερες χώρες της περιοχής εξαρτώνται σε εξαιρετικά υψηλό ποσοστό από τις εγκαταστάσεις αφαλάτωσης για την κάλυψη των αναγκών τους σε πόσιμο νερό. Η σημασία αυτών των εγκαταστάσεων αναδείχθηκε ξανά τις τελευταίες ημέρες, όταν αξιωματούχοι του Μπαχρέιν ανακοίνωσαν ότι ένα ιρανικό μη επανδρωμένο αεροσκάφος προκάλεσε ζημιές σε μονάδα αφαλάτωσης της χώρας. Αν και η λειτουργία της εγκατάστασης δεν διακόπηκε και η υδροδότηση συνεχίστηκε κανονικά, το περιστατικό ανέδειξε την ευπάθεια των κρίσιμων αυτών υποδομών.

Το γεγονός αυτό ήρθε λίγες ώρες μετά τις δηλώσεις του υπουργού Εξωτερικών του Ιράν, Αμπάς Αραγκτσί, ο οποίος κατηγόρησε τις Ηνωμένες Πολιτείες ότι προκάλεσαν ζημιές σε εγκατάσταση αφαλάτωσης στο νησί Κεσμ, γεγονός που – όπως υποστήριξε – επηρέασε την παροχή νερού σε περίπου τριάντα χωριά. Οι αμερικανικές αρχές αρνήθηκαν κατηγορηματικά οποιαδήποτε εμπλοκή στο περιστατικό.

Ο κίνδυνος για τις υποδομές ύδρευσης στον Κόλπο

Η αλληλουχία αυτών των γεγονότων αναδεικνύει έναν σημαντικό κίνδυνο για την περιοχή: την πιθανότητα να αποτελέσουν οι μονάδες αφαλάτωσης στόχο στρατιωτικών ενεργειών. Στον Περσικός Κόλπος λειτουργούν εκατοντάδες τέτοιες εγκαταστάσεις, οι οποίες παρέχουν πόσιμο νερό σε περίπου 100 εκατομμύρια ανθρώπους.

Σε αντίθεση με το Ιράν, το οποίο εξακολουθεί να αντλεί μεγάλο μέρος των υδάτινων πόρων του από ποτάμια και υπόγεια αποθέματα, τα περισσότερα κράτη του Κόλπου διαθέτουν ελάχιστες φυσικές πηγές γλυκού νερού. Για χώρες όπως το Κουβέιτ, το Ομάν και το Μπαχρέιν, η αφαλάτωση αποτελεί σχεδόν τη μοναδική πηγή πόσιμου νερού.

Ο Μάικλ Κρίστοφερ Λόου, διευθυντής του Κέντρου Μέσης Ανατολής στο Πανεπιστήμιο της Γιούτα, σημείωσε ότι μια συντονισμένη επίθεση εναντίον τέτοιων υποδομών θα συνιστούσε μια ιδιαίτερα επικίνδυνη και ακραία μορφή κλιμάκωσης.

Από την πλευρά του, ο Λορέν Λαμπέρ, αναπληρωτής καθηγητής δημόσιας πολιτικής στο Ινστιτούτο Μεταπτυχιακών Σπουδών της Ντόχα στο Κατάρ, επισήμανε ότι οι επιθέσεις σε μονάδες αφαλάτωσης δεν θα αποτελούσαν μόνο σοβαρή απειλή για τους πληθυσμούς, αλλά και παραβίαση του διεθνούς δικαίου. Όπως εξήγησε, οι χώρες του Κόλπου διαθέτουν αποθέματα πόσιμου νερού που επαρκούν μόνο για λίγες εβδομάδες, γεγονός που καθιστά την προστασία των υποδομών αυτών ζωτικής σημασίας.

Η αφαλάτωση ως θεμέλιο της ανάπτυξης

Τις τελευταίες δεκαετίες, τα έσοδα από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο μετέτρεψαν την περιοχή του Κόλπου από μια φτωχή και άνυδρη γωνιά του κόσμου σε ένα σύνολο πλούσιων κρατών με σύγχρονες μεγαλουπόλεις. Ωστόσο, πίσω από αυτή τη ραγδαία ανάπτυξη βρίσκεται ένας λιγότερο εμφανής παράγοντας: η δυνατότητα παραγωγής πόσιμου νερού μέσω αφαλάτωσης.

Η διαδικασία της αφαλάτωσης μετατρέπει το θαλασσινό νερό σε κατάλληλο για κατανάλωση αφαιρώντας το αλάτι, τα μέταλλα και άλλες ακαθαρσίες. Αυτό επιτυγχάνεται είτε μέσω θερμικών διαδικασιών είτε με τη χρήση ειδικών μεμβρανών που λειτουργούν υπό υψηλή πίεση. Παρότι αποτελεσματική, η τεχνολογία αυτή είναι ιδιαίτερα ενεργοβόρα και κοστοβόρα.

Σύμφωνα με τον Λόου, οι χώρες του Κόλπου μπορούν πλέον να χαρακτηριστούν «βασίλεια του αλμυρού νερού», καθώς έχουν εξελιχθεί σε παγκόσμιους ηγέτες στην παραγωγή γλυκού νερού από θαλασσινό.

Η εξάρτηση από την αφαλάτωση είναι εντυπωσιακή: περίπου το 90% του πόσιμου νερού στο Κουβέιτ και στο Ομάν προέρχεται από αυτή τη διαδικασία, ενώ στο Μπαχρέιν το ποσοστό φτάνει το 85% και στη Σαουδική Αραβία περίπου το 70%. Μεγάλες πόλεις όπως το Άμπου Ντάμπι, το Ντουμπάι, η Ντόχα, η Πόλη του Κουβέιτ και η Τζέντα βασίζονται σχεδόν εξ ολοκλήρου σε αφαλατωμένο νερό για την υδροδότησή τους.

Ο Ναντέρ Χαμπίμπι, καθηγητής οικονομικών της Μέσης Ανατολής στο Πανεπιστήμιο Μπράντεϊς, επισημαίνει ότι οι εγκαταστάσεις αυτές αποτελούν ταυτόχρονα τεχνολογικό επίτευγμα αλλά και στρατηγικό αδύναμο σημείο. Οι οικονομίες και η καθημερινή ζωή των πληθυσμών εξαρτώνται άμεσα από την ασφάλεια και την απρόσκοπτη λειτουργία τους.

Το νερό ως πιθανός πολεμικός στόχος

Η στοχοποίηση υποδομών που εξυπηρετούν βασικές ανάγκες του άμαχου πληθυσμού απαγορεύεται από το διεθνές δίκαιο. Παρ’ όλα αυτά, οι ειδικοί προειδοποιούν ότι τέτοιες επιθέσεις δεν είναι πρωτοφανείς.

Ο Ντέιβιντ Μίτσελ από το Κέντρο Στρατηγικών και Διεθνών Σπουδών υπογράμμισε ότι μια οργανωμένη επίθεση σε εγκαταστάσεις αφαλάτωσης θα αποτελούσε ιδιαίτερα επικίνδυνη κλιμάκωση της σύγκρουσης.

Υπάρχουν ιστορικά προηγούμενα. Κατά τη διάρκεια του Πόλεμος του Κόλπου το 1991, το Ιράκ απελευθέρωσε σκόπιμα εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου στον Περσικός Κόλπος, μολύνοντας τα νερά που χρησιμοποιούσαν οι μονάδες αφαλάτωσης. Τότε το Κουβέιτ αναγκάστηκε να ζητήσει βοήθεια από την Τουρκία, τη Σαουδική Αραβία και άλλες χώρες για την παροχή πόσιμου νερού μέσω βυτιοφόρων.

Σύμφωνα με τη Μάρουα Ντάουντι, αναπληρώτρια καθηγήτρια διεθνών σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Τζορτζτάουν, τα τελευταία χρόνια παρατηρείται αυξανόμενη τάση επιθέσεων σε υποδομές ύδρευσης σε διάφορες συγκρούσεις. Όπως ανέφερε χαρακτηριστικά, «το νερό έχει προστεθεί στη μακρά λίστα των πιθανών πολεμικών στόχων».

Ο κίνδυνος έμμεσων ζημιών

Ακόμη και αν οι εγκαταστάσεις αφαλάτωσης δεν αποτελέσουν άμεσο στόχο, υπάρχει ο κίνδυνος να υποστούν ζημιές ως παράπλευρες απώλειες. Συχνά βρίσκονται κοντά σε άλλες κρίσιμες υποδομές, όπως λιμάνια ή σταθμούς παραγωγής ενέργειας.

Πρόσφατα αναφέρθηκαν ζημιές στο εργοστάσιο αφαλάτωσης της Φουτζάιρα στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα καθώς και στο εργοστάσιο Ντόχα Γουέστ στο Κουβέιτ, οι οποίες φαίνεται ότι προκλήθηκαν έμμεσα από επιθέσεις σε κοντινές πετρελαϊκές εγκαταστάσεις.

Η απενεργοποίηση τέτοιων μονάδων δεν θα οδηγούσε απαραίτητα σε άμεση ανθρωπιστική καταστροφή, καθώς οι χώρες του Κόλπου διαθέτουν στρατηγικά αποθέματα νερού και σημαντικούς οικονομικούς πόρους για την αντιμετώπιση έκτακτων καταστάσεων. Ωστόσο, η καταστροφή μεγάλων εγκαταστάσεων που εξυπηρετούν μητροπολιτικές περιοχές όπως το Ριάντ, το Άμπου Ντάμπι και το Ντουμπάι θα μπορούσε να προκαλέσει σοβαρές διαταραχές στην καθημερινή ζωή εκατομμυρίων ανθρώπων.

Οι εγκαταστάσεις αυτές είναι τεχνολογικά πολύπλοκες και η αποκατάσταση πιθανών ζημιών θα μπορούσε να απαιτήσει εβδομάδες ή ακόμη και μήνες. Για τον λόγο αυτό, πολλοί ειδικοί εκτιμούν ότι μια σκόπιμη και συντονισμένη επίθεση εναντίον τους θα αποτελούσε ξεκάθαρη υπέρβαση μιας «κόκκινης γραμμής» στη σύγκρουση της περιοχής.

Σχετικά άρθρα:

Τραμπ και Πούτιν θα συναντηθούν στη Βουδαπέστη – Σήμερα η συνάντηση Τραμπ – Ζελένσκι στο Λευκό Οίκο – Financial Report «Δεν αλλάζουν τα όρια ηλικίας συνταξιοδότησης – Πολύ πιο σύντομη η έκδοση συντάξεων» αναφέρει η Υφυπ. Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης Πάνω από 1,6 εκ. ευρώ τα πρόστιμα για 161 οχήματα που παραβίαζαν το καθεστώς ακινησίας ΙΕΛΚΑ: Σχεδόν στάσιμες οι τιμές στα σούπερ μάρκετ το 2025, αλλά με «δύο ταχύτητες» σε κρέας και σοκολατοειδή