DBRS: Μια διαρκής άνοδος των τιμών ενέργειας θα μπορούσε να οδηγήσει σε έναν νέο κύκλο υψηλού πληθωρισμού στη ΕΕ
Η πιο άμεση οικονομική ανησυχία για τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης μετά την έναρξη των βομβαρδισμών στη Μέση Ανατολή είναι αν η σύγκρουση θα οδηγήσει σε έναν νέο ανοδικό κύκλο του πληθωρισμού λόγω των τιμών της ενέργειας, επισημαίνει σε ανάλυσή της η DBRS.
Η εκστρατεία των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν έχει διευρυνθεί σε διάφορα μέτωπα, και η διαταραχή σε βασικές ενεργειακές υποδομές και εμπορικές οδούς έχει προκαλέσει αύξηση στις τιμές αναφοράς του πετρελαίου και του φυσικού αερίου.
Όπως συνέβη με το σοκ στις τιμές ενέργειας στην Ευρώπη το 2022, μια διαρκής άνοδος των τιμών θα μπορούσε να οδηγήσει σε έναν νέο κύκλο υψηλού πληθωρισμού στα κράτη-μέλη της Ε.Ε., σε ενδεχομένως αυστηρότερους όρους χρηματοδότησης εάν οι κεντρικές τράπεζες αυξήσουν τα επιτόκια, καθώς και σε αρνητικές συνέπειες για την οικονομική ανάπτυξη.
Ωστόσο, οι αναλυτές του οίκου εκτιμούν ότι αυτή τη φορά τα δεδομένα μπορεί να είναι διαφορετικά εξαιτίας της πιθανής φύσης του ενεργειακού σοκ. Ομοίως, δεδομένων των διαφορετικών αφετηριών της οικονομίας της Ε.Ε., των επιπέδων τιμών και των επιτοκίων, η μετακύλιση των τιμών ενέργειας στον πληθωρισμό της Ε.Ε. υπό τις τρέχουσες υποθέσεις θα είναι πιθανότατα πιο ήπια το 2026 σε σύγκριση με το 2022.
Μικρότερη η επίδραση στις αγορές ενέργειας
Περίπου το 20% του αργού πετρελαίου της Ε.Ε., το 14% του υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) και το 5% των εισαγωγών φυσικού αερίου προέρχονται από τη Μέση Ανατολή. Οι διαταραχές στον εφοδιασμό LNG από το Κατάρ και οι κίνδυνοι για τη ναυσιπλοΐα μέσω των Στενών του Ορμούζ έχουν καταστήσει τις ενεργειακές εισαγωγές της Ε.Ε. ακριβότερες. Οι τιμές των προθεσμιακών συμβολαίων για το φυσικό αέριο αυξήθηκαν σχεδόν κατά 70% την τελευταία εβδομάδα, ενώ η τιμή του αργού πετρελαίου έχει αυξηθεί σχεδόν κατά 20%, ξεπερνώντας πλέον τα 80 δολάρια ανά βαρέλι. Τα στοιχεία δείχνουν ότι το τρέχον ενεργειακό σοκ είναι προς το παρόν μέτριο σε σύγκριση με το σοκ του 2022, όταν η Ρωσία εισέβαλε στην Ουκρανία.
Ασύμμετρη η μετακύλιση
Το προηγούμενο ενεργειακό σοκ το 2022 μας δίδαξε ότι η μετακύλιση στον πληθωρισμό είναι ασύμμετρη. Αυτό σημαίνει ότι μια ομοιόμορφη και ραγδαία άνοδος των τιμών ενέργειας επηρεάζει τις τιμές καταναλωτή στα κράτη-μέλη με ποικίλους τρόπους.
Οι υψηλότερες αυξήσεις τιμών, όπως για παράδειγμα στην Τσεχία όπου ο δείκτης αυξήθηκε κατά 24%, στις χώρες της Βαλτικής κατά 23% και στην Πολωνία κατά 21%, δεν σημειώθηκαν στις χώρες με τα υψηλότερα ποσοστά εξάρτησης από εισαγωγές ενέργειας. Η Μάλτα, το Λουξεμβούργο, η Κύπρος, η Ιρλανδία και η Ελλάδα είναι οι χώρες της Ε.Ε. που βασίζονται περισσότερο στο εισαγόμενο πετρέλαιο και φυσικό αέριο.
Αν και αυτές οι χώρες υπέστησαν σημαντικό πληθωρισμό κατά τη διάρκεια της κρίσης, δεν ήταν εκείνες με τη μεγαλύτερη μεταβολή στις τιμές καταναλωτή, επειδή η μετακύλιση του πληθωρισμού καθορίστηκε επίσης από διάφορους άλλους παράγοντες που δεν σχετίζονται με την ενέργεια, όπως τα μέτρα πολιτικής, οι στενότερες αγορές εργασίας εξαιτίας της πανδημίας, η ισχυρότερη τιμαριθμική αναπροσαρμογή των μισθών και η επεκτατική δημοσιονομική πολιτική.
Από διαφορετική αφετηρία το ενεργειακό σοκ
Οι οικονομικές συνθήκες είναι τώρα διαφορετικές από το 2022. Η οικονομία της Ε.Ε. επιταχυνόταν μετά την πανδημία την εποχή που η Ρωσία εισέβαλε στην Ουκρανία, και ο πληθωρισμός ήταν ήδη πάνω από τον στόχο. Μετά τη συρρίκνωση του πραγματικού ΑΕΠ κατά 6,1% το 2020, η οικονομία της Ε.Ε. ανέκαμψε κατά 5,4% το 2021 και η δραστηριότητα παρέμεινε ισχυρή στις αρχές του 2022.
Ο μέσος εναρμονισμένος δείκτης τιμών καταναλωτή στην Ε.Ε. ήταν πάνω από 5% πριν από το ενεργειακό σοκ, λόγω των διαταραχών στην εφοδιαστική αλυσίδα και της ισχυρής ζήτησης. Τα ενεργειακά σοκ μεταδίδονται εντονότερα όταν η οικονομική ανάπτυξη και ο πληθωρισμός είναι ήδη υψηλοί. Σε σύγκριση, η οικονομική ανάπτυξη στα περισσότερα κράτη μέλη της ΕΕ επιβραδύνθηκε πέρυσι και ο μέσος πληθωρισμός για την ΕΕ ήταν 1,9% τον Ιανουάριο του 2026, πριν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ ξεκινήσουν τους βομβαρδισμούς στο Ιράν.
Επιπλέον, οι συνθήκες της νομισματικής πολιτικής είναι πολύ διαφορετικές. Το επιτόκιο της διευκόλυνσης αποδοχής καταθέσεων της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας ήταν αρνητικό, από -0,50% έως 0,00%, όταν η Ρωσία εισέβαλε στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022, και η ΕΚΤ δεν αύξησε τα επιτόκια μέχρι τον Ιούλιο του 2022. Η σύσφιξη της νομισματικής πολιτικής απέναντι σε έναν πληθωρισμό που ήταν ήδη πάνω από τον στόχο κατέστησε δύσκολη την επιβράδυνση της μετακύλισης στους μισθούς και στις τιμές των υπηρεσιών.
Σήμερα, το βασικό επιτόκιο καταθέσεων βρίσκεται στο 2% και ο πληθωρισμός είναι κάτω από τον στόχο του 2%. Η αυστηρότερη νομισματική πολιτική περιορίζει καλύτερα μια ταχεία μετακύλιση του πληθωρισμού εάν οι τιμές της ενέργειας παραμείνουν διαρκώς σε υψηλά επίπεδα.
Τέλος, η φύση αυτού του ενεργειακού σοκ φαίνεται διαφορετική από εκείνη του 2022. Ο πόλεμος της Ρωσίας στην Ουκρανία είχε ως αποτέλεσμα μια δομική απώλεια του εφοδιασμού της Ε.Ε. με φυσικό αέριο. Το φυσικό αέριο μέσω αγωγών από τη Ρωσία δεν αντικαθίσταται τόσο εύκολα όσο το αργό πετρέλαιο ή το LNG.
Οι πολιτικές αποφάσεις για την εξάλειψη της εξάρτησης από το ρωσικό αέριο αντιμετωπίστηκαν από επιχειρήσεις και νοικοκυριά σε όλη την Ευρώπη ως ένα μόνιμο σοκ, ενισχύοντας τη μετακύλιση του πληθωρισμού σε πολλά κράτη μέλη. Η τρέχουσα κλιμάκωση είναι απίθανο να οδηγήσει σε μια διαρκή απώλεια ενεργειακού εφοδιασμού για την Ευρώπη, καθώς οι αγορές φαίνεται να υποδηλώνουν ότι η τρέχουσα ένταση στη Μέση Ανατολή είναι αναστρέψιμη.
Δευτερογενείς μακροοικονομικές και δημοσιονομικές συνέπειες εάν η σύγκρουση επιμείνει
Η μακροοικονομική ανησυχία είναι ότι ένα άλλο διαρκές ενεργειακό σοκ που θα μετακυλιστεί σε υψηλότερο πληθωρισμό θα επιβάρυνε τις προοπτικές οικονομικής ανάπτυξης των κρατών μελών. Οι καταναλωτικές δαπάνες θα μπορούσαν να επιβραδυνθούν καθώς οι υψηλότερες τιμές ενέργειας πιέζουν το πραγματικό εισόδημα των νοικοκυριών, ενώ η αυξημένη αβεβαιότητα και οι αυστηρότερες συνθήκες χρηματοδότησης θα μπορούσαν να επιβραδύνουν τον ρυθμό των ιδιωτικών επενδύσεων.
Επίσης, εάν οι εντάσεις επιμείνουν, πολλές χώρες κοντά στη σύγκρουση θα μπορούσαν να δουν διαταραχές στις τουριστικές ροές, ενώ χώρες που βρίσκονται πιο μακριά ίσως επωφεληθούν.
Η δημοσιονομική πολιτική παίζει επίσης ρόλο. Οι κυβερνήσεις μπορεί να αποφασίσουν να αμβλύνουν τον αντίκτυπο του ενεργειακού σοκ επιβάλλοντας ανώτατα όρια στις τιμές ενέργειας ή αυξάνοντας τις μεταβιβάσεις προς τα νοικοκυριά για τη στήριξη των εισοδημάτων. Ο συμβιβασμός, ωστόσο, έρχεται με τη μορφή μιας καθυστερημένης πληθωριστικής αντίδρασης μόλις καταργηθούν τα μέτρα στήριξης και μιας υψηλότερης δημοσιονομικής μετακύλισης, όπου το σοκ των τιμών ενέργειας απορροφάται από τους κρατικούς λογαριασμούς.
Ένα νέο ενεργειακό σοκ έρχεται σε μια στιγμή που τα δημοσιοοικονομικά σε πολλές χώρες της Ε.Ε. χρειάζονται εξυγίανση και η ζήτηση για νέες δομικές δαπάνες είναι ήδη υψηλή. Υπάρχουν 12 κράτη-μέλη της Ε.Ε. των οποίων το έλλειμμα της γενικής κυβέρνησης υπερβαίνει το 3% του ΑΕΠ που προβλέπουν τα κριτήρια σύγκλισης, και από τον Μάρτιο του 2026, 10 κράτη μέλη βρίσκονται επίσημα υπό τη διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος.
Τα δημόσια οικονομικά σε όλη την Ευρώπη πιέζονται από την ανάγκη αύξησης των δαπανών για την άμυνα, την οικολογική και ενεργειακή μετάβαση και το κόστος που σχετίζεται με τη γήρανση του πληθυσμού. Πρόσθετες δαπάνες για τη στήριξη επιχειρήσεων και νοικοκυριών από μια ουσιαστική και παρατεταμένη άνοδο των τιμών θα πίεζαν περαιτέρω τους κρατικούς προϋπολογισμούς.
Οι απόψεις που εκφράζονται στα σχόλια των άρθρων δεν απηχούν κατ’ ανάγκη τις απόψεις της ιστοσελίδας μας, το οποίο ως εκ τούτου δεν φέρει καμία ευθύνη. Για τα άρθρα που αναδημοσιεύονται εδώ με πηγή, ουδεμία ευθύνη εκ του νόμου φέρουμε καθώς απηχούν αποκλειστικά τις απόψεις των συντακτών τους και δεν δεσμεύουν καθ’ οιονδήποτε τρόπο την ιστοσελίδα.
