Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο: Αποσπασματική η προστασία από την απάτη των 650 δισ. του Ταμείου Ανάκαμψης

Ο Μηχανισμός Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΜΑΑ), δηλαδή το ταμείο της ΕΕ για την ανάκαμψη από την πανδημία, εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται από πλήθος αδυναμιών στον εντοπισμό της απάτης, στην αναφορά των σχετικών περιπτώσεων και στη διόρθωσή τους, σύμφωνα με νέα έκθεση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου (ΕΕΣ).

Επιπλέον, ενώ οι χώρες της ΕΕ οφείλουν να προβαίνουν σε ανάκτηση των ποσών που κάποιοι τελικοί αποδέκτες έχουν εισπράξει με δόλο, δεν είναι υποχρεωμένες να τα επιστρέφουν στον προϋπολογισμό της ΕΕ. Συνεπώς, τα οικονομικά της ΕΕ δεν προστατεύονται στον μέγιστο δυνατό βαθμό.

Ο ΜΑΑ εγκρίθηκε τον Φεβρουάριο του 2021 ως προσωρινό και έκτακτο πρόγραμμα, που θα βοηθούσε τις χώρες της ΕΕ να ανακάμψουν από την πανδημία και να οικοδομήσουν ανθεκτικές οικονομίες. Η Επιτροπή και τα κράτη μέλη ευθύνονται από κοινού για την αντιμετώπιση της απάτης εις βάρος των οικονομικών συμφερόντων της ΕΕ. Οι εθνικές αρχές οφείλουν να παρέχουν στο εκτελεστικό όργανο της ΕΕ εγγυήσεις σχετικά με την αποτελεσματικότητα των συστημάτων πρόληψης, εντοπισμού και διόρθωσης της απάτης.

«Δεδομένων του μεγέθους του ταμείου ανάκαμψης, του καινοτόμου χρηματοδοτικού μηχανισμού του και του κινδύνου προσβολής της φήμης της, η ΕΕ και οι χώρες της θα έπρεπε να είχαν αναπτύξει αποτελεσματικότερα συστήματα για την καταπολέμηση του φαινομένου», δήλωσε η Katarína Kaszasová, Μέλος του ΕΕΣ και επικεφαλής του ελέγχου.

«Η ΕΕ παραμένει εκτεθειμένη σε φαινόμενα απάτης όσον αφορά τον ΜΑΑ, εξαιτίας των κενών στους κανόνες περί ανάκτησης πόρων, των ελλιπών δεδομένων σχετικά με την απάτη και των προβλημάτων με την αναφορά των σχετικών περιπτώσεων.»

Η άποψη του κλιμακίου ελέγχου είναι ότι οι υψηλού επιπέδου προδιαγραφές της ΕΕ όσον αφορά τα εθνικά συστήματα αντιμετώπισης της απάτης, όπως αυτά καθορίζονται στον κανονισμό ΜΑΑ, δεν ήταν αρκετά αναλυτικές. Τελικά, η Επιτροπή έλαβε μέτρα για την ενίσχυση των απαιτήσεων μέσω των διμερών συμφωνιών χρηματοδότησης, εξακολουθούσε όμως να μην είναι αρκετά σαφής ως προς τη φύση των επαληθεύσεων που οφείλουν να διενεργούν οι εθνικές αρχές στο πλαίσιο της αντιμετώπισης του φαινομένου. Μολονότι οι έλεγχοι των εθνικών συστημάτων μπορούν να επιφέρουν βελτιώσεις, στην περίπτωση του ΜΑΑ η Επιτροπή ήταν κάθε άλλο από σχολαστική. Για παράδειγμα, δεν κάλυψε πλήρως τις αρμοδιότητες όλων των εθνικών αρχών που είναι επιφορτισμένες με την εφαρμογή του μηχανισμού. Επιπλέον σε δέκα χώρες, η Επιτροπή ολοκλήρωσε τις εξακριβώσεις της μετά τον πρώτο γύρο πληρωμών, όταν δεν είχε ακόμη στη διάθεσή της επαρκή τεκμήρια σχετικά με την αποτελεσματικότητα των εθνικών συστημάτων αντιμετώπισης της απάτης.

Οι χώρες της ΕΕ έλαβαν όντως μέτρα για την πρόληψη της απάτης που σχετίζεται με τη χρηματοδότηση που παρέχει ο ΜΑΑ, αν και συχνά με καθυστέρηση. Η κατάσταση επιδεινώθηκε περαιτέρω λόγω των αδυναμιών στον εντοπισμό των σχετικών περιπτώσεων. Πολλές χώρες, λόγου χάριν, δεν αξιοποιούσαν πλήρως τις δυνατότητες της εξόρυξης και ανάλυσης δεδομένων, οι οποίες, σε συνδυασμό με τις εξακριβώσεις και τις καταγγελίες δυσλειτουργιών, είναι καθοριστικές για τον εντοπισμό της απάτης.

Τα ελλιπή δεδομένα σχετικά με την απάτη στο πλαίσιο του ΜΑΑ δεν βοηθούν την Επιτροπή να εστιάζει σωστά τη δική της δράση για την αντιμετώπιση του φαινομένου, όπως είναι τα διορθωτικά μέτρα που λαμβάνει, ούτε και να παρακολουθεί τι κάνουν οι χώρες της ΕΕ. Η αναφορά στην Επιτροπή των περιπτώσεων εικαζόμενης απάτης εις βάρος των οικονομικών της ΕΕ δεν γίνεται βάσει συγκεκριμένων κανόνων. Έτσι, τα κράτη μέλη εφαρμόζουν διαφορετικά κριτήρια, προκειμένου να καθορίσουν σε τι συνίσταται αυτό το είδος απάτης και, για τον λόγο αυτό, δεν αναφέρουν όλες τις σχετικές περιπτώσεις με τον ίδιο τρόπο. Ως εκ τούτου, το εύρος του φαινομένου στο πλαίσιο του ΜΑΑ είναι αδύνατον να εκτιμηθεί με ακρίβεια.

Σε αντίθεση με άλλα ενωσιακά προγράμματα, οι χώρες της ΕΕ δεν είναι υποχρεωμένες να επιστρέφουν στον προϋπολογισμό της ΕΕ τυχόν ποσά που ανακτούν από διάφορους απατεώνες. Η μοναδική εξαίρεση αφορά την περίπτωση κατά την οποία η Επιτροπή θεωρεί ότι τα ανακτώμενα ποσά δεν είναι αρκετά και αποφασίζει να προβεί η ίδια στην ανάκτηση. Όμως, και αυτό μπορεί να είναι αδύνατον σε λίγο καιρό, όταν ο ΜΑΑ τεθεί σε εκκαθάριση αργότερα κατά το τρέχον έτος, καθώς ο σημερινός μηχανισμός, διά του οποίου τα κράτη μέλη αναφέρουν τις περιπτώσεις απάτης στο πλαίσιο του ΜΑΑ όπως και τις σχετικές ανακτήσεις, θα παύσει και αυτός να εφαρμόζεται. Η προοπτική αυτή γεννά ανησυχίες, καθώς οι μεγαλύτερες επενδύσεις στις χώρες της ΕΕ προβλέπονται για τους τελευταίους μήνες ισχύος του ΜΑΑ, με συνέπεια οι περισσότερες διορθώσεις για λόγους απάτης να μπορούν να γίνουν μόνο μετά τη λήξη του μηχανισμού.

Αντιμετώπιση

Ως απάτη εις βάρος των οικονομικών συμφερόντων της ΕΕ ορίζεται κάθε πράξη που τελείται από πρόθεση και έχει ως αποτέλεσμα την κατάχρηση ή την παράνομη παρακράτηση ενωσιακών κονδυλίων από τον προϋπολογισμό της ΕΕ ή από προϋπολογισμούς που διαχειρίζονται τρίτοι για λογαριασμό της. Οι εθνικές αρχές, όπως και οι πολίτες, έχουν στη διάθεσή τους διάφορους διαύλους για την αναφορά των περιπτώσεων απάτης, όπως η Επιτροπή, η Υπηρεσία Καταπολέμησης της Απάτης (OLAF) και η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία (EPPO). Στην ετήσια έκθεσή της για το 2024, που δημοσιεύθηκε τον Μάρτιο του 2025, η EPPO ανέφερε ότι, από την έναρξη εφαρμογής του ΜΑΑ, είχε διερευνήσει 307 συναφείς περιπτώσεις. Τον Ιούλιο του 2025 η Επιτροπή δημοσίευσε Λευκή Βίβλο, αναγγέλλοντας την επανεξέταση της αρχιτεκτονικής της ΕΕ για την καταπολέμηση της απάτης.

Το ΕΕΣ εξέτασε την αποτελεσματικότητα των συστημάτων αντιμετώπισης της απάτης στο πλαίσιο του ΜΑΑ τόσο σε επίπεδο Επιτροπής όσο και σε τέσσερις χώρες, τη Δανία, την Ισπανία, την Ιταλία και τη Ρουμανία. Σε συνέχεια της εξέτασης αυτής, διατυπώνει διάφορες συστάσεις προς την Επιτροπή, οι οποίες αφορούν μεν τον ΜΑΑ, αλλά μπορούν να τύχουν εφαρμογής και σε παρόμοια μελλοντικά προγράμματα, όπου οι πληρωμές δεν θα συνδέονται με τις πραγματικές δαπάνες. Το ΕΕΣ ζητεί από την Επιτροπή να ενισχύσει περαιτέρω τους ελέγχους της όσον αφορά τα εθνικά συστήματα αντιμετώπισης της απάτης, να βελτιώσει τον τρόπο αναφοράς των περιπτώσεων εικαζόμενης απάτης στο πλαίσιο του ΜΑΑ, να ενισχύσει τον αντίκτυπο των διορθωτικών μέτρων και να καθορίσει ελάχιστες απαιτήσεις όσον αφορά την αντιμετώπιση της απάτης σε επίπεδο κρατών μελών σε μελλοντικά προγράμματα τύπου ΜΑΑ.

Η ειδική έκθεση 06/2026, με τίτλο «Αντιμετώπιση της απάτης στο πλαίσιο του ΜΑΑ: η προσπάθεια συνεχίζεται», είναι διαθέσιμη στον ιστότοπο του ΕΕΣ και συνοδεύεται από μονοσέλιδη επισκόπηση με τα βασικά στοιχεία και ευρήματα του ελέγχου.

Σχετικά άρθρα:

Jumbo: Μόλις +4% οι πωλήσεις το Σεπτέμβριο, +7,6% στο 9μηνο – Financial Report Πάνω από 30% των εσόδων των εγχώριων καταστημάτων έχουν ”ροκανίσει” τα e-shops μέσα σε μια τετραετία Καρφί Τραμπ ενάντια στον Πούτιν: “Δεν είμαι ενθουσιασμένος μαζί του” – Financial Report Ινδία: Φοροαπαλλαγή για 20 χρόνια σε ξένες εταιρείες που χρησιμοποιούν Data Centers