Νέος «μαύρος κύκνος» στις αγορές; Ο Μάρτιος ξαναγράφει το σενάριο του φόβου σε Χρηματιστήρια και ομόλογα

Από το Ορμούζ στα ταμπλό – Sell-off ή ευκαιρία; Τι φοβούνται και τι βλέπουν οι μεγάλοι οίκοι για τις αγορές μετά τον πόλεμο

Υπάρχουν μήνες που στις αγορές μοιάζουν ουδέτεροι και υπάρχουν μήνες που κουβαλούν μνήμη. Ο Μάρτιος, τα τελευταία χρόνια, έχει χτίσει τη δική του βαριά χρηματιστηριακή σημειολογία. Συχνά τα Χρηματιστήρια βρίσκονται αντιμέτωπα με απρόβλεπτες εξελίξεις, όπως η πανδημική κατάρρευση του 2020 έως το σοκ του πολέμου στην Ουκρανία το 2022 και την τραπεζική αναταραχή του 2023, ο τρίτος μήνας του έτους έχει ταυτιστεί με επεισόδια που ανατρέπουν βεβαιότητες και επιβάλλουν βίαιη επανατιμολόγηση του ρίσκου. Η νέα πολεμική κλιμάκωση στη Μέση Ανατολή έρχεται να προσθέσει ακόμη έναν ισχυρό καταλύτη αβεβαιότητας σε ένα διεθνές περιβάλλον που ήδη ήταν εύθραυστο.

Οι αγορές δεν έχουν περάσει ακόμη στο στάδιο του πανικού, όμως η μετατόπιση είναι ορατή. Οι μετοχές πιέζονται, οι αποδόσεις των ομολόγων αναπροσαρμόζονται, ενώ το πετρέλαιο έχει επανέλθει στο κέντρο του παγκόσμιου οικονομικού άγχους. Οι επενδυτές δεν τιμολογούν απλώς έναν ακόμη γεωπολιτικό πονοκέφαλο. Τιμολογούν το ενδεχόμενο μιας νέας ενεργειακής αναστάτωσης, ικανής να αναζωπυρώσει τον πληθωρισμό και να θολώσει την πορεία της ανάπτυξης. Το STOXX 600 έχει χάσει περίπου 5,6% από την έναρξη της σύγκρουσης, με τις ευρωπαϊκές μετοχές να καταγράφουν δεύτερη συνεχόμενη εβδομάδα απωλειών, καθώς η αγορά φοβάται ότι το ενεργειακό σοκ μπορεί να αναβιώσει τον πληθωρισμό και να αλλάξει τις προσδοκίες για τα επιτόκια.

Το πετρέλαιο είναι ξανά ο μεγάλος επιταχυντής του φόβου

Ο κρίσιμος παράγοντας για την επόμενη φάση των αγορών δεν είναι μόνο ο πόλεμος, αλλά η διάρκεια και η επίδρασή του στις ενεργειακές ροές. Εκεί εντοπίζεται και το πιο επικίνδυνο σημείο του σεναρίου: τα Στενά του Ορμούζ. Η Goldman Sachs έχει επισημάνει ότι μόνο το ασφάλιστρο γεωπολιτικού κινδύνου έχει ήδη προσθέσει περίπου 14 δολάρια ανά βαρέλι στην τιμή του πετρελαίου, ενώ σε σενάριο πλήρους τετράβομαδης διακοπής ροών από τα Στενά, η επίπτωση μπορεί να είναι πολύ πιο έντονη. Παράλληλα, αναλυτές που επικαλείται το Reuters σημειώνουν ότι ο πόλεμος έχει οδηγήσει το Brent στα υψηλότερα επίπεδα από το 2022, ενώ σε πιο επιθετικά σενάρια οι τιμές θα μπορούσαν να κινηθούν αισθητά υψηλότερα.

Αυτό ακριβώς είναι που μετατρέπει έναν περιφερειακό πόλεμο σε παγκόσμιο χρηματοοικονομικό γεγονός. Όσο οι αγορές πιστεύουν ότι η αναταραχή θα είναι σύντομη, η διόρθωση μένει ελεγχόμενη. Αν όμως παγιωθεί η αίσθηση ότι οι ενεργειακές ροές θα παραμείνουν διαταραγμένες για εβδομάδες, τότε το σοκ παύει να είναι μόνο γεωπολιτικό και γίνεται καθαρά μακροοικονομικό. Το Reuters καταγράφει ήδη ότι οι επενδυτές εξετάζουν όλο και πιο σοβαρά το ενδεχόμενο ενός στασιμοπληθωριστικού επεισοδίου, δηλαδή ενός συνδυασμού ακριβότερης ενέργειας, υψηλότερου πληθωρισμού και ασθενέστερης ανάπτυξης, με αναλογίες που θυμίζουν παλαιότερες πετρελαϊκές κρίσεις.

Οι οίκοι βλέπουν αυξημένη μεταβλητότητα, όχι ακόμη καθολική κατάρρευση

Το ενδιαφέρον είναι ότι οι μεγάλοι επενδυτικοί οίκοι δεν διαβάζουν όλοι το ίδιο σενάριο. Η BlackRock αντιμετωπίζει την κλιμάκωση κυρίως ως σοκ μεταβλητότητας, επιμένοντας ότι η τελική επίδραση θα εξαρτηθεί από τη διάρκεια της σύγκρουσης και από το αν θα υπάρξει πραγματική βλάβη στις ενεργειακές ροές. Με άλλα λόγια, δεν θεωρεί δεδομένη μια δομική ανατροπή της επενδυτικής εικόνας, αλλά προειδοποιεί ότι η αγορά μπορεί να κινηθεί απότομα όσο η ορατότητα παραμένει περιορισμένη.

Στο ίδιο πνεύμα, η Morgan Stanley δεν αποκλείει επιπλέον βραχυπρόθεσμη πτώση στις αμερικανικές μετοχές, εκτιμώντας ότι η αγορά μπορεί να δει ακόμη ένα 5% έως 7% χαμηλότερα πριν σταθεροποιηθεί. Ωστόσο, το βασικό της μήνυμα είναι σαφώς λιγότερο καταστροφικό από εκείνο που θα περίμενε κανείς σε συνθήκες πολέμου: θεωρεί ότι μετά την πρώτη φάση του σοκ μπορεί να δημιουργηθούν ευκαιρίες τοποθετήσεων, με προοπτική επανεκκίνησης της bull market αργότερα μέσα στο έτος. Η λογική της είναι ότι οι αγορές συνήθως πιάνουν πυθμένα λίγες ημέρες μετά την κορύφωση του πετρελαίου και όχι όταν τελειώνει επίσημα η κρίση.

Από την άλλη πλευρά, η γλώσσα που χρησιμοποιούν αρκετοί αναλυτές στην Ευρώπη έχει γίνει πιο βαριά. Το Reuters καταγράφει ότι η άνοδος του πετρελαίου έχει ήδη ανατρέψει μέρος της προηγούμενης αισιοδοξίας για χαλάρωση της νομισματικής πολιτικής, ενώ οι αγορές επαναφέρουν τον φόβο ότι οι κεντρικές τράπεζες θα αναγκαστούν να παραμείνουν πιο επιφυλακτικές για μεγαλύτερο διάστημα. Αυτό δεν είναι λεπτομέρεια. Όταν το γεωπολιτικό σοκ μεταφράζεται σε καθυστέρηση επιτοκιακών μειώσεων, πιέζονται ταυτόχρονα αποτιμήσεις, εταιρικά κέρδη και ομολογιακές αγορές.

Το σενάριο του 2022 δεν έχει επιστρέψει πλήρως, αλλά η αγορά δεν το αγνοεί

Η μεγάλη σύγκριση γίνεται αναπόφευκτα με το 2022. Τότε, η έκρηξη του ενεργειακού κόστους λειτούργησε σαν πολλαπλασιαστής του ήδη υψηλού πληθωρισμού και προκάλεσε βαθιά αναταραχή ταυτόχρονα σε μετοχές και ομόλογα. Σήμερα, η αγορά δεν έχει φτάσει ακόμη σε εκείνο το σημείο. Όμως η σύγκριση δεν είναι ακαδημαϊκή. Αν το πετρέλαιο παραμείνει για μεγάλο διάστημα σε τριψήφια επίπεδα και η μεταβλητότητα περάσει από τα futures στην πραγματική οικονομία, τότε το risk-off περιβάλλον μπορεί να γίνει πολύ πιο επιθετικό.

Αυτός είναι και ο λόγος που η τρέχουσα φάση αντιμετωπίζεται ως κρίσιμο μεταίχμιο. Δεν έχουμε ακόμη πλήρες σενάριο ύφεσης, αλλά έχουμε σαφή μηχανισμό μετάδοσης του σοκ: ακριβότερη ενέργεια, υψηλότερο κόστος μεταφορών, μεγαλύτερη πίεση στα περιθώρια κέρδους, πιο επιφυλακτικοί καταναλωτές και ενδεχομένως αυστηρότερες νομισματικές συνθήκες. Με άλλα λόγια, το ερώτημα δεν είναι αν ο πόλεμος μπορεί να πλήξει τις αγορές. Το ερώτημα είναι πόσο γρήγορα και σε ποιο βάθος θα περάσει από το γεωπολιτικό πεδίο στα οικονομικά μεγέθη.

Το Χρηματιστήριο Αθηνών και η ελληνική οικονομία μπαίνουν σε τεστ αντοχής

Η Ελλάδα δεν μένει εκτός κάδρου. Το Χρηματιστήριο Αθηνών έχει ήδη αισθανθεί την πίεση της διεθνούς αποστροφής κινδύνου, με τοπικά δημοσιεύματα να καταγράφουν αισθητή απώλεια κεφαλαιοποίησης τις τελευταίες ημέρες, καθώς οι επενδυτές προχωρούν σε ρευστοποιήσεις κυρίως σε τράπεζες και κυκλικούς τίτλους. Την ίδια ώρα, η κυβέρνηση έχει ενεργοποιήσει μέτρα για να περιορίσει την κερδοσκοπική μετακύλιση της ενεργειακής ανόδου σε καύσιμα και βασικά αγαθά, επιβάλλοντας για τρεις μήνες ανώτατα περιθώρια κέρδους σε καύσιμα και σούπερ μάρκετ.

Παρά την αναστάτωση, η βασική εικόνα για την ελληνική οικονομία παραμένει πιο ανθεκτική από ό,τι σε προηγούμενες κρίσεις. Ο πρόεδρος του Eurogroup και υπουργός Οικονομικών Κυριάκος Πιερρακάκης δήλωσε ότι ακόμη και σε δυσμενέστερα σενάρια η ελληνική ανάπτυξη εκτιμάται κοντά στο 2%, σημειώνοντας ότι τουρισμός και επενδύσεις δεν έχουν μέχρι στιγμής εκτροχιαστεί.

Η Fitch έχει επίσης υπογραμμίσει ότι η Ελλάδα διαθέτει ισχυρότερες άμυνες σε σχέση με άλλες οικονομίες της Ευρωζώνης απέναντι σε ένα νέο ενεργειακό σοκ, ενώ η Goldman Sachs θεωρεί ότι η ελληνική οικονομία είναι σχετικά λιγότερο εκτεθειμένη σε κρίσεις τιμών ενέργειας απ’ ό,τι πολλές άλλες χώρες της νομισματικής ένωσης. Στο ίδιο μήκος κύματος, η Moody’s επιβεβαίωσε σήμερα το ελληνικό αξιόχρεο στο Baa3 με σταθερές προοπτικές, εξέλιξη που λειτουργεί ως μήνυμα θεσμικής και δημοσιονομικής αξιοπιστίας σε μία περίοδο αυξημένης αβεβαιότητας.

Η αγορά φοβάται, αλλά δεν έχει παραδοθεί

Η πιο ακριβής περιγραφή της στιγμής ίσως είναι ότι οι αγορές βρίσκονται σε καθεστώς αμφιβολίας και όχι σε καθεστώς ήττας. Η μεταβλητότητα έχει επιστρέψει, το πετρέλαιο καθορίζει τον τόνο και το γεωπολιτικό ρίσκο έχει πάψει να είναι αφηρημένη έννοια. Όμως ακόμη δεν υπάρχει καθολική προεξόφληση ενός σεναρίου κατάρρευσης. Αυτό σημαίνει ότι ο δρόμος παραμένει διπλός: αν η κρίση αποκλιμακωθεί σχετικά γρήγορα, η τρέχουσα διόρθωση μπορεί να αποδειχθεί μία ακόμη βίαιη αλλά παροδική φάση αναπροσαρμογής. Αν όμως ο πόλεμος παραταθεί και το ενεργειακό σοκ μονιμοποιηθεί, τότε ο Μάρτιος του 2026 μπορεί να προστεθεί με ακόμη πιο βαριά γράμματα στη λίστα των μηνών που οι αγορές θυμούνται για χρόνια.

Διαβάστε επίσης; Ευρωπαϊκά χρηματιστήρια: Απώλειες στις αγορές με φόντο την άνοδο του πετρελαίου

Σχετικά άρθρα:

Σαν Σήμερα 29 Σεπτεμβρίου – FinanceNews.gr Βαρέλι δίχως πάτο: Η Apple μπλοκάρει μαζικά τους λογαριασμούς Ρώσων – Τι συνέβη «Απελευθερώνεται» το απόθεμα των κλειστών ακινήτων – Παρεμβάσεις Πιερρακάκη και τα στοιχεία της Alpha Bank για τη στεγαστική κρίση Χρηματιστήριο: Χαμηλή ορατότητα στις παρυφές των 2.400 μονάδων