Σύνοδος κορυφής στην Κύπρο: Μέση Ανατολή, ενέργεια και ο νέος ευρωπαϊκός προϋπολογισμός στην ατζέντα – Financial Report

Οι ηγέτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης συγκεντρώνονται στις 23-24 Απριλίου σε Λευκωσία και Αγία Νάπα για μια άτυπη σύνοδο κορυφής με διπλό στόχο. Αφενός να συντονίσουν την ευρωπαϊκή απάντηση στην κλιμακούμενη κρίση στη Μέση Ανατολή και στις οικονομικές της συνέπειες, αφετέρου να δώσουν πολιτική κατεύθυνση για το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο 2028-2034, δηλαδή τον επόμενο μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό της ΕΕ. Σύμφωνα με την επίσημη πρόσκληση του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα, το δείπνο της Πέμπτης ανοίγει με ενημέρωση από τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι μέσω τηλεδιάσκεψης για τον πόλεμο στην Ουκρανία, ενώ την Παρασκευή οι «27» θα συζητήσουν τόσο τη γεωπολιτική κρίση όσο και το μέλλον του κοινοτικού ταμείου.

Το βάρος της συνόδου πέφτει αναπόφευκτα στη σύγκρουση με επίκεντρο το Ιράν και στη γενικότερη αστάθεια στη Μέση Ανατολή. Οι Ευρωπαίοι ηγέτες καλούνται να εξετάσουν πώς μπορεί η Ένωση να συμβάλει στην αποκλιμάκωση, στην ειρήνευση και στην προστασία της ελευθερίας ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, την ώρα που η ενεργειακή αναταραχή έχει ήδη αρχίσει να μεταφέρεται στους λογαριασμούς νοικοκυριών και επιχειρήσεων. Η ίδια η επίσημη ατζέντα της συνόδου συνδέει ευθέως τη γεωπολιτική κρίση με τις επιπτώσεις των υψηλών τιμών ορυκτών καυσίμων και με την ανάγκη λήψης νέων ευρωπαϊκών μέτρων.

Ένα από τα πιο δύσκολα ζητήματα θα είναι το αν και μέχρι πού μπορεί να προχωρήσει η ΕΕ σε θέματα θαλάσσιας ασφάλειας. Στο παρασκήνιο υπάρχουν διαφορετικές προσεγγίσεις μεταξύ κρατών-μελών για τον ρόλο που θα μπορούσε να αναλάβει η Ευρώπη στην προστασία των εμπορικών οδών της περιοχής. Αυτό εξηγεί γιατί η συζήτηση στην Κύπρο δεν θα περιοριστεί σε πολιτικές δηλώσεις, αλλά θα αγγίξει και το πρακτικό ερώτημα της επιχειρησιακής ετοιμότητας της Ένωσης σε μια περίοδο όπου οι κρίσεις εξελίσσονται ταχύτερα από τους παραδοσιακούς ευρωπαϊκούς μηχανισμούς.

Στο ενεργειακό μέτωπο, η σύνοδος είναι η πρώτη ευκαιρία για απευθείας πολιτική αποτίμηση των νέων μέτρων που παρουσίασε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις 22 Απριλίου. Το πακέτο “AccelerateEU” προβλέπει ισχυρότερο συντονισμό για την πλήρωση αποθηκών φυσικού αερίου, πιθανές αποδεσμεύσεις στρατηγικών αποθεμάτων πετρελαίου, δημιουργία νέου Fuel Observatory για την παρακολούθηση αποθεμάτων και ροών καυσίμων, προσωρινό πλαίσιο κρατικών ενισχύσεων για κλάδους που πλήττονται από τις αυξήσεις τιμών, καθώς και μέτρα στήριξης των καταναλωτών όπως κουπόνια ενέργειας, στοχευμένα εισοδηματικά βοηθήματα και χαμηλότερη φορολογία ρεύματος για ευάλωτα νοικοκυριά. Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι δεν υπάρχει άμεσος κίνδυνος ασφάλειας εφοδιασμού, αλλά παραδέχεται πως η κρίση στη Μέση Ανατολή αυξάνει το κόστος εισαγωγών και επιβάλλει ταχύτερη στροφή σε καθαρή, εγχώρια ενέργεια.

Το δεύτερο μεγάλο κεφάλαιο είναι ο νέος επταετής προϋπολογισμός της ΕΕ. Η συζήτηση για το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο 2028-2034 είχε προγραμματιστεί αρχικά για τον Μάρτιο, αλλά μετατέθηκε και τώρα επανέρχεται με ακόμη μεγαλύτερη πίεση. Ο Κόστα ζητεί από τους ηγέτες να αρχίσουν να ευθυγραμμίζουν τις πολιτικές φιλοδοξίες της Ένωσης με το επίπεδο χρηματοδότησης που απαιτείται, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στους «νέους ίδιους πόρους», δηλαδή στις νέες πηγές εσόδων του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού. Επισήμως, ο στόχος παραμένει μια συμφωνία έως το τέλος του 2026, ώστε οι απαραίτητες νομοθετικές πράξεις να εγκριθούν το 2027 και να μη διακοπεί η ροή χρηματοδότησης από τον Ιανουάριο του 2028.

Η διαπραγμάτευση αυτή μόνο εύκολη δεν αναμένεται να είναι. Στον πυρήνα της βρίσκεται η γνωστή ευρωπαϊκή σύγκρουση ανάμεσα σε χώρες που θέλουν πιο περιορισμένο προϋπολογισμό και σε κράτη-μέλη που ζητούν περισσότερα κοινά κονδύλια για συνοχή, γεωργία, άμυνα, ανταγωνιστικότητα και εξωτερικές προτεραιότητες. Η πρόκληση γίνεται ακόμη μεγαλύτερη επειδή ο νέος προϋπολογισμός καλείται να υπηρετήσει ταυτόχρονα την ανταγωνιστικότητα της ΕΕ, τη στρατηγική αυτονομία, την ενεργειακή μετάβαση και τη διαχείριση των γεωπολιτικών κρίσεων. Στα έγγραφα του Συμβουλίου υπογραμμίζεται ήδη ότι το ΜΔΠ θα πρέπει να αποτελέσει «το βασικό εργαλείο κοινής στρατηγικής δράσης» της Ένωσης.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει και η συζήτηση για το άρθρο 42 παράγραφος 7 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, τη ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής. Η επίσημη ατζέντα αναφέρει ότι οι ηγέτες μπορεί να εξετάσουν πτυχές της ρήτρας αυτής υπό το φως της συνεχιζόμενης σχετικής εργασίας, κάτι που αποκτά ιδιαίτερη σημασία για την Κύπρο, η οποία δεν είναι μέλος του ΝΑΤΟ. Το Associated Press μετέδωσε ότι ο πρόεδρος Νίκος Χριστοδουλίδης ζητεί πιο σαφές επιχειρησιακό «εγχειρίδιο» για το πώς θα εφαρμοζόταν στην πράξη η ρήτρα, ιδίως μετά το πλήγμα με drone σε βρετανική βάση στο Ακρωτήρι τον Μάρτιο.

Η σύνοδος έχει και σαφές πολιτικό υπόβαθρο. Είναι η πρώτη συγκέντρωση των ηγετών μετά την εκλογική ήττα του Βίκτορ Όρμπαν στην Ουγγαρία, με το Reuters να αναφέρει ότι η μεταβολή αυτή έχει ήδη διευκολύνει την πρόοδο σε ζητήματα που είχαν μπλοκαριστεί, όπως το δάνειο των 90 δισ. ευρώ προς την Ουκρανία και νέο πακέτο κυρώσεων κατά της Ρωσίας. Παρότι κανείς στις Βρυξέλλες δεν περιμένει ότι οι διαφωνίες θα εξαφανιστούν, η απουσία του πιο σταθερού «μπλοκαδόρου» των τελευταίων ετών δίνει σε πολλούς την αίσθηση ότι οι «27» μπορεί να βρουν ευκολότερα κοινό βηματισμό σε αυτή τη φάση.

Σχετικά άρθρα:

Ακολούθησε η τιμή της βενζίνης στην Ελλάδα την πτώση της διεθνούς τιμής πετρελαίου το 2025; Χρυσός, ασήμι και πλατίνα συνεχίζουν την ανοδική τους πορεία, καταρρίπτοντας κάθε ρεκόρ Το Disney Wish για πρώτη φορά στην Ελλάδα του χρόνου – Αρχιπέλαγος, Η 1η ναυτιλιακή πύλη ενημέρωσης στην Ελλάδα Δεύτερη ημέρα ανόδου στη Wall Street